Ik kwam onlangs in het nieuws met een tentatieve prognose over euthanasie: ik voorspelde dat er na verloop van enkele jaren na de legalisering van euthanasie in België jaarlijks 3.000 tot 5.000 gevallen van euthanasie zouden zijn. Daar werd door de media prompt 5.000 van gemaakt en de berekening en redenering achter deze prognose gingen volledig de mist in. Ik wil daarom de puntjes op de i plaatsen.

Als we uitgaan van het empirisch onderzoek van Deliens-Mortier en de cijfers van dit representatieve onderzoek, berekend op zo'n 100.000 sterfgevallen per jaar, kreeg men voor 1997, periode van illegaliteit en clandestiniteit dus, 1.100 gevallen van euthanasie, 100 gevallen van medische hulp bij zelfdoding en 3.200 gevallen van actieve levensverkorting zonder verzoek. Dit laatste cijfer heeft meer dan vermoedelijk te maken met die situatie van illegaliteit en dus clandestiniteit. Patiënten en artsen stonden voor een taboe en voor angst en onbespreekbaarheid en de zaak werd dan maar zonder overleg, zonder communicatie, zonder duidelijke wilsuiting en vanuit medisch paternalisme geregeld in plaats van binnen de vertrouwensrelatie arts-patiënt tot bewuste, besproken en geleidelijk gegroeide gemeenschappelijke beslissingen te komen.

Veronderstellen we nu dat in de nieuwe, gelegaliseerde situatie en een zich wijzigend klimaat nog maar de helft van deze gevallen naar zuivere en echte euthanasie zal ,,verschuiven'', dan betekent dat zo'n 1.600 gevallen. Opgeteld bij die 1.100 en 100 geeft dat al 2.800 euthanasiegevallen.

Komen we bij de volgende stap in de redenering. Er waren 18.500 gevallen van zogenaamd gecontroleerde sedatie: het opdrijven van pijnstilling tot op letaal niveau. Voorts waren er 16.400 gevallen van levensverkorting door levensverlengende maatregelen af te breken of niet op te starten. Daarin schuilt, zoals bekend, een hoop ,,gecamoufleerde'', ,,verdoken'', ,,ontweken'' of ,,indirecte'' euthanasie. Veronderstel nu, wat mij op termijn niet onrealistisch lijkt, dat een gedeelte daarvan eveneens naar echte of zuivere euthanasie verschuift, omdat die omweg niet meer legaal nodig en uitgelokt is, en voeg die bij die 2.800 euthanasiegevallen, dan kom je bij mijn raming van 3.000 à 5.000.

Bovendien moet je rekening houden met de, overigens positieve, drempelverlaging die in de gelegaliseerde situatie zal ontstaan. Sluimerende, bange euthanasieverlangens van voorheen, kunnen nu naar boven komen en geformuleerd en besproken worden. In combinatie met de stilaan mondiger wordende patiënten, die steeds meer op hun autonomie en zelfbeschikking zullen gaan insisteren, zal dit fenomeen het cijfer ook opdrijven. En dan wil ik daar graag wat percentages aftrekken die door beter bekende en beter uitgebouwde mogelijkheden van palliatieve zorg opgevangen zullen worden. Maar ook dan nog blijft mijn raming, binnen mijn veronderstellingen uiteraard (en daar heeft iedereen natuurlijk zijn mening over), niet van realisme ontbloot.

Hugo Van den Enden (De auteur is ethicus, verbonden aan de Universiteit Gent, en vice-voorzitter van "Recht op Waardig Sterven".)

---------------------- 30-09-2002

De Standaard