IK wil niet plotseling uit het leven gerukt worden door een auto-ongeluk of zo. De dood is iets om mee te maken. Als het zover is, en ik kan nog een ontroerend lied zingen op mijn sterfbed, lijkt me dat heel mooi.'' Dat vertelt Josse de Pauw aan de journalisten Anton Dautzenberg en Eric-Jan van Gorkum. Zij interviewden zestien Vlamingen en Nederlanders over sterven en de dood, de gesprekken bundelden ze in het boek Doodspraak. Ontmoetingen.

De wens van Josse de Pauw om zijn eigen levenseinde te regisseren, lees je bij meerdere geïnterviewden. Maar het gaat in Doodspraak ook over vele andere kwesties die met de dood te maken hebben. Zo heeft Herman Brusselmans het op een aangrijpende manier over de rol die zijn overleden moeder in zijn leven inneemt; regisseur Paul Verhoeven is van mening dat we de dood moeten aanklagen en met behulp van wetenschap moeten overwinnen, en de schrijver en cabaretier Hans Dorrestijn maakt duidelijk hoe majestueus de dood wel is.

Het is een boeiende collectie teksten met, wat mij betreft, als enige minpunt de uitspraken van het ,,medium'' Jomanda. Zij weet bijvoorbeeld dat ,,astrale verkrachtingen iets verschrikkelijks zijn!'', dat ,,cremeren pijn doet'' en dat het ,,goed gaat'' met de overleden Sylvia Millecam, want Jomanda ,,heeft er contact mee gehad''.

Dat is pijnlijk als je weet dat Jomanda medeverantwoordelijk wordt geacht voor de dood van de actrice Millecam. De gebedsgenezeres hield Millecam ten onrechte voor dat ze geen kanker had en niet medisch behandeld moest worden.

Toch kan het boek helpen om het sterven en de dood bespreekbaarder te maken. Want hoewel in België al in 2002 de euthanasiewet werd goedgekeurd, blijven er vele angsten en misverstanden bestaan.

BELGIE was, na Nederland, pas het tweede land ter wereld dat onder strikte voorwaarden ,,het opzettelijk levensbeëindigend handelen door een andere dan de betrokkene, op diens verzoek, legaliseerde. De Gentse ethicus Hugo van den Enden ijvert al decennia voor de erkenning van het menselijk zelfbeschikkingsrecht.

In 1995 publiceerde hij een taboedoorbrekend pleidooi voor euthanasie. Het recent verschenen Ons levenseinde humaniseren behandelt in de eerste vijf hoofdstukken de ethische principes waarop euthanasie is gebaseerd. Van den Enden maakt duidelijk dat de individuele mens de drager is van zijn leven en dat enkel hij kan inschatten wat een waardig leven voor zichzelf betekent. Bijgevolg komt het hem toe om autonoom te beschikken over zijn levenseinde.

Die zelfbeschikking mag je niet verwarren met egoïsme. Dat becommentarieert Van den Enden uitvoerig in het vijfde, centrale hoofdstuk van het boek. Gaandeweg neemt de auteur relevante recente ontwikkelingen op in zijn betoog, zoals de wet betreffende de rechten van de patiënt, die op 22 augustus 2002 in het Belgisch Staatsblad verscheen. Dat alleen al maakt dit boek de moeite waard om te lezen: te weinig mensen zijn op de hoogte van de ethische en juridische status die ze hebben als ze, soms plots, meestal geleidelijk, van een gezonde persoon veranderen in een patiënt.

VAN den Enden bespreekt verder hoe sterk het sterven in onze samenleving is ingebed in een medische sfeer. Daardoor is de patiënt de regie over zijn levenseinde kwijt. Hij gaat ook dieper in op de palliatieve zorg. Euthanasie en palliatieve zorg zijn niet aan elkaar tegengesteld, maar vullen elkaar aan.

Dat houdt in dat palliatieve zorg niet per se een ,,alternatief'' is voor diegenen die om euthanasie verzoeken, zoals men vaak hoort.

De eigenlijke wet over euthanasie is relatief complex. Velen - ook artsen - weten niet precies wat kan, mag of moet. Van den Enden zet alles haarfijn op een rijtje: de voorwaarden om voor euthanasie in aanmerking te komen, de situaties die niet zijn opgenomen in de huidige wet, de handelingen die de arts moet stellen.

Bijzonder belangrijk is de bespreking van de leemten in de wet. Er bestaan nog veel gevoeligheden over terminaal zieke minderjarigen, over dementie of ondraaglijk psychisch lijden. Een debat over de mogelijke uitbreiding van de huidige wet is absoluut noodzakelijk.

Van den Enden pleit voor een verplichting tot het invullen van een codicil, waarin iedereen duidelijk maakt wat de wensen zijn inzake orgaandonatie en levenseinde.

Dit nieuwe boek van Hugo van den Enden behandelt op indringende wijze thema's die ons allen aanbelangen. De heldere stijl maakt het toegankelijk voor iedereen, de logische kracht van de analyse en argumentatie zet onvermijdelijk aan tot kritisch denken.

ANTON DAUTZENBERG & ERIC-JAN VAN GORKUM : "Doodspraak, Ontmoetingen". Kempen Uitgevers, Zaltbommel, 144 blz., 19,50 eur.

HUGO VAN DEN ENDEN "Ons levens- einde huma- niseren. Over waardig ster- ven en euthanasie". VUB Press, Brussel, 221 blz., 18 eur.

Over dit onderwerp verscheen ook “Zoals ik het wil”. Gesprekken over euthanasie van journaliste Johanna Vlaminck en dokter Marc Cosyns (Roularta, Roeselare, 220 blz., 22,90 eur), met getuigenissen van mensen die in hun nabije omgeving met euthanasie werden geconfronteerd. Met foto's van Saskia Vanderstichele.

-------------- De Standaard

fa 03-02-2005

Link: www.doodspraak.nl