Dirk Verhofstadt duidt de anti-evolutietheorie als een vorm van patriarchaat

Dirk Verhofstadt is kernlid van de onafhankelijke denktank Liberales.@4 DROP 2 OPINIE:Het creationisme is springlevend. Tijdens een debat op De zevende dag (3/2/2008) tussen de Gentse hoogleraar Johan Braeckman en imam Taouil Nordine bleek dat een overgrote meerderheid van de moslims de evolutietheorie verwerpt. Zij aanvaarden de wetenschappelijke visies van Charles Darwin niet, maar geloven in de scheppingsleer zoals die wordt weergegeven in de Koran, de Bijbel en andere heilige teksten.

Op de vraag van Braeckman of er dan wetenschappelijke bevindingen kunnen zijn die niet stroken met de bepalingen in geopenbaarde teksten gaf de imam een omfloerst antwoord waarin het er in essentie op neerkwam dat dit inderdaad niet kon. Toen Braeckman ernaar verwees dat in het verleden ook heel wat christenen de Bijbel beschouwden als de enige en absolute waarheid, maar dat zij ingezien hebben dat dit niet langer houdbaar is, noemde de imam dat een vorm van hypocrisie. Waarmee hij eigenlijk bedoelde dat de geopenbaarde teksten, en de Koran in het bijzonder, de alomvattende waarheid bevatten en dat daar niets aan kan veranderen.

Creationisten als imam Taouil Nordine zijn ervan overtuigd dat het universum, de aarde, de planten, de dieren en de mens hun bestaan te danken hebben aan een bijzondere scheppingsdaad die plots is gebeurd. De eerste mens is gemaakt uit klei, waarin Allah een geest heeft geblazen. In het verleden hebben geestelijken aan de hand van de heilige boeken geprobeerd om de exacte datum van die scheppingsdaad vast te leggen. De Ierse aartsbisschop James Ussher kwam in het midden van de zeventiende eeuw uit op zondag 23 oktober 4004 voor Christus om 9 uur 's ochtends. Hedendaagse creationisten houden zich bij de 'moderne' Bijbelse tijdslijn, die de schepping van de mens vastlegde in het jaar 4046 voor Christus.

Hoe absurd deze stelling is, blijkt uit zowat elk archeologisch onderzoek, gaande van de ontdekking van de vrouwelijke hominide Lucy - geschatte ouderdom: 3,18 miljoen jaar - tot de vondst van de 30.000 jaar oude grotschilderingen in het Franse Lascaux. Deze zaken tonen aan dat we de stellingen van de eerwaarde James Ussher en die van hedendaagse creationisten zo in de prullenmand kunnen gooien. Uit allerlei onderzoek met de Hubbletelescoop blijkt intussen zij er een slordige 4,5 miljard jaar naast zitten, maar dat kan het groeiende leger van Bijbel- en Koranvaste creationisten blijkbaar niet overtuigen.

De vraag stelt zich dan: waarom houden ze zo vast aan een letterlijke interpretatie van hun vermeende heilige teksten? Het antwoord is even eenvoudig als onthutsend: omdat mannen hun bevoorrechte patriarchale positie niet willen verliezen. Het in vraag stellen van één enkele zin uit de Bijbel, Koran of Thora zou immers betekenen dat de inhoud ervan niet absoluut de waarheid is en dus niet onfeilbaar. Wie aan één enkele stelling raakt, zoals de scheppingsgedachte, raakt aan de fundamenten van het geloof en bijgevolg aan de vermeende superioriteit van de man tegenover de vrouw.

Die vermeende onfeilbare verhalen in vraag stellen, is net datgene wat wetenschappers in de loop van de geschiedenis voortdurend hebben gedaan, denk aan Galilei, Vesalius, Newton, Darwin, Bohr en zovele anderen. Zij hebben de mens doen inzien dat tal van zaken die in de heilige boeken staan niet kloppen. Dankzij hun ontdekkingen en onderzoek heeft de mens zich zo almaar meer onttrokken aan irrationele denkbeelden die louter gebaseerd zijn op geloof en mystiek. En het is die ontwikkeling die hedendaagse creationisten willen terugschroeven.

Voor alle duidelijkheid: het hedendaagse creationisme is geen fenomeen dat alleen in de moslimwereld bestaat. Ook in de Verenigde Staten en zelfs in Europa is er een heuse revival van deze vorm van irrationaliteit. In haar boek Uw koninkrijk kome geeft Michelle Goldberg een onthutsend beeld van de opmars van het christelijk nationalisme en dominionisme in de Verenigde Staten, dat zich keert tegen het individualisme, liberalisme, feminisme en secularisme.

Het belangrijkste antwoord hierop is een hernieuwd zelfvertrouwen in de rede. Het vertrouwen dat alleen een universele seculiere moraal de basis kan vormen voor een vreedzaam samenleven van mensen met uiteenlopende religieuze en maatschappelijke opvattingen, dat alleen vrijheid en creativiteit kunnen zorgen voor meer welvaart en ontwikkeling, en dat de rechtsstaat de beste manier is om de unieke rechten van elk individu te beschermen.

We moeten afstappen van het relativisme waarin dergelijk magisch denken gelijkwaardig wordt geacht en behandeld als het rationele denken. We hebben nood aan een versterking van het kritisch rationalisme. In die zin schaart Liberales zich achter het project van hoogleraar Johan Braeckman, die de problematiek van het creationisme in kaart wil brengen, een tegengewicht wil bieden voor deze vorm van irrationalisme en de evolutieleer opnieuw terrein wil doen winnen in ons land.

----------
© 2008 De Persgroep Publishing
Publicatie: De Morgen
Publicatiedatum: 9 februari 2008
Auteur: Dirk Verhofstadt;